Biënnale van Venetië 2024 – "Stranieri Ovunque": Kunst in de Tijden van Onbehagen

23.11.2024

Van 20 april tot 24 november 2024 vond de 60e editie van de Biënnale van Venetië plaats—een van 's werelds meest invloedrijke kunstevenementen. Onder de titel “Stranieri Ovunque – Foreigners Everywhere”, koos curator Adriano Pedrosa, directeur van het Museu de Arte de São Paulo (MASP), voor een radicaal meervoudige en inclusieve benadering. Als eerste Latijns-Amerikaanse en openlijk queer curator van de hoofdexpositie, stelde Pedrosa een editie samen die zich nadrukkelijk richtte op de perifere stemmen van de mondiale kunstwereld: inheemse kunstenaars, diasporische praktijken, queer-identiteiten, en makers uit het mondiale Zuiden.

De tentoonstelling bood geen universele verklaringen of lineaire kunstgeschiedenis, maar presenteerde eerder een fragmentarisch, gelaagd en soms chaotisch panorama van wat het betekent om 'vreemdeling' te zijn—in identiteit, taal, nationaliteit of esthetiek. Met meer dan 330 kunstenaars in het centrale paviljoen en tientallen nationale inzendingen, was de 2024-editie niet alleen een politiek statement, maar ook een poëtische ode aan artistieke ontworteling.

Een Centraal Paviljoen van Fragmenten en Vormen van Anders-zijn

In de Giardini en het Arsenale stelde Pedrosa zijn tentoonstelling op als een polyfoon weefsel van stemmen. Een van de eerste indrukken werd gevormd door een kolossale muurschildering van het Braziliaanse collectief MAHKU (Movimento dos Artistas Huni Kuin), waarin visuele mythen en orale geschiedenissen uit het Amazonegebied werden omgezet in een ritmische beeldtaal.

​

Ook aanwezig was het Mata Aho Collective uit Aotearoa (Nieuw-Zeeland), bestaande uit vier Māori-vrouwen, die grootschalige geweven sculpturen presenteerden waarin traditionele ambachten werden verheven tot politiek geladen ruimte-claims. Deze werken materialiseerden niet alleen culturele identiteit, maar ook fysieke aanwezigheid binnen de witte muren van het instituut.

De tentoonstelling maakte tevens ruimte voor onbekendere namen, zoals kunstenaars uit Haïti, Palestina, en Zuid-Soedan, wiens werk vaak buiten het zicht van de canon valt. De kracht van Pedrosa’s curatorschap zat niet in spektakel of provocatie, maar in de sensitieve aandacht voor vorm en context.

Nationale Paviljoens: Politiek, Protest en Poëzie

🇦🇺 Australië – Archie Moore (Gouden Leeuw voor Beste Paviljoen)

In een aangrijpende installatie transformeerde Archie Moore het Australische paviljoen in een plek van herinnering en rouw. Met duizenden handgeschreven namen van inheemse slachtoffers van koloniale en staatsonderdrukking, vormde het werk een collectieve grafsteen en aanklacht. Het was een confronterende, maar esthetisch beheerste ruimte die diepe indruk maakte op bezoekers én jury.

🇺🇸 Verenigde Staten – Jeffrey Gibson

De eerste solo-inheemse vertegenwoordiging van de VS werd toevertrouwd aan Jeffrey Gibson, een kunstenaar van Choctaw-Cherokee afkomst. Zijn paviljoen was een explosie van kleur, textiel, slogans en geometrische patronen, waarin inheemse symboliek werd verbonden met queer-identiteit en popcultuur. Zijn installatie straalde vreugde en strijdlust uit in gelijke mate.

🇸🇳 Senegal – Alioune Diagne (Debuut Paviljoen)

Senegal maakte een krachtig debuut met Alioune Diagne’s installatie BOKK-BOUNDS, waarin migratie, verbondenheid en visuele archieven centraal stonden. Diagne combineerde textiele wandwerken met schilderkunst en geluid, en positioneerde de Afrikaanse paviljoencultuur als toekomstig zwaartepunt van mondiale kunst.

🇮🇱 Israël – Gesloten Paviljoen als Protest

In een ongekende actie bleef het Israëlische paviljoen gesloten uit protest tegen de oorlog in Gaza. De kunstenaars en curatoren verklaarden solidariteit met slachtoffers aan beide zijden, en riepen op tot een staakt-het-vuren. Het lege paviljoen werd zo een stilte die meer sprak dan veel installaties.

🇳🇬 Nigeria – “Nigeria Imaginary”

Onder de curatorschap van Aindrea Emelife onderzocht het Nigeriaanse paviljoen het spanningsveld tussen koloniale geschiedschrijving en hedendaagse verbeelding. Kunstenaars als Ndidi Dike en Onyeka Igwe presenteerden films, archiefinstallaties en sculpturen die herinnering, migratie en spiritualiteit verweefden.

🇻🇦 Vaticaanstad – “With My Eyes”

Voor het eerst presenteerde het Vaticaan zijn paviljoen in een vrouwengevangenis op het eiland Giudecca. De tentoonstelling, gecureerd door Chiara Parisi, draaide om waardigheid, zorg en sociale rechtvaardigheid, met bijdragen van o.a. Claire Fontaine en Simone Fattal. De locatie benadrukte het politieke gewicht van esthetische empathie.